Một bức ảnh bị mờ không phải lúc nào cũng do máy ảnh hoặc ống kính. Trong rất nhiều trường hợp, nguyên nhân nằm ở việc đặt điểm lấy nét chưa đúng, chọn chế độ lấy nét chưa phù hợp, hoặc người chụp chưa giữ máy đủ ổn định vào thời điểm bấm máy. Hiểu cách hệ thống lấy nét hoạt động sẽ giúp bạn chủ động hơn, dù đang dùng máy ảnh chuyên dụng hay điện thoại có chế độ chụp nâng cao.
Điều quan trọng đầu tiên là phân biệt ảnh lệch nét với ảnh nhòe do rung. Khi lệch nét, một vùng khác trong ảnh lại sắc nét hơn chủ thể chính, chẳng hạn tai rõ nhưng mắt mờ trong ảnh chân dung. Khi rung máy hoặc chủ thể di chuyển, độ mờ thường có xu hướng kéo theo một hướng. Hai vấn đề này có thể xuất hiện cùng lúc, nhưng cách xử lý không hoàn toàn giống nhau.
Ưu tiên lấy nét vào chi tiết kể câu chuyện
Máy ảnh không biết đâu là phần quan trọng nhất trong khung hình nếu bạn không chỉ định. Chế độ lấy nét tự động theo vùng rộng rất tiện khi chụp nhanh, nhưng đôi khi máy sẽ ưu tiên vật có độ tương phản cao hoặc vật ở gần hơn. Điều này dễ làm chủ thể chính bị mờ, nhất là khi chụp qua hàng rào, cành cây, bàn ghế hoặc trong không gian đông người.
Với ảnh chân dung, điểm lấy nét thường nên đặt vào con mắt gần máy ảnh nhất. Mắt là nơi người xem có xu hướng nhìn vào đầu tiên; chỉ cần mắt rõ, khuôn mặt thường đã tạo cảm giác sắc nét và có sức sống hơn. Khi chụp sản phẩm, món ăn hoặc đồ vật nhỏ, hãy xác định chi tiết quyết định của ảnh: nhãn sản phẩm, bề mặt chất liệu, phần trang trí hay cạnh trước của vật thể.
Ở cảnh phong cảnh, không phải lúc nào lấy nét ở vô cực cũng là lựa chọn tốt. Nếu khung hình có tiền cảnh thú vị, lấy nét quá xa có thể khiến phần gần trở nên mềm. Hãy cân nhắc khoảng cách giữa tiền cảnh, chủ thể chính và hậu cảnh, sau đó chọn vùng cần rõ nhất theo ý đồ của bức ảnh thay vì theo thói quen.
Chọn chế độ lấy nét theo chuyển động của chủ thể
Các máy ảnh hiện đại thường có nhiều cách lấy nét tự động. Tên gọi có thể khác nhau giữa các hãng, nhưng về cơ bản bạn sẽ gặp hai nhóm chính: lấy nét một lần cho chủ thể đứng yên và lấy nét liên tục cho chủ thể đang di chuyển.
- Lấy nét một lần: phù hợp với phong cảnh, kiến trúc, tĩnh vật, sản phẩm hoặc người đang tạo dáng tương đối yên. Máy khóa nét sau khi xác nhận, giúp bạn dễ kiểm soát điểm nét.
- Lấy nét liên tục: phù hợp với trẻ em, thú cưng, thể thao, sự kiện và người đang bước đi. Máy tiếp tục điều chỉnh nét khi chủ thể thay đổi khoảng cách.
- Chọn điểm lấy nét đơn: hữu ích khi hậu cảnh phức tạp hoặc có nhiều vật thể chen giữa máy và chủ thể.
- Lấy nét theo vùng hoặc nhận diện chủ thể: tiện cho khoảnh khắc nhanh, nhưng vẫn nên kiểm tra xem máy có bám đúng người hoặc vật bạn muốn chụp hay không.
Đừng chỉ bật chế độ nhận diện khuôn mặt rồi phó mặc mọi thứ cho máy. Trong ảnh nhóm, người đứng gần máy hơn, người quay nghiêng hoặc người bị che một phần có thể khiến hệ thống nhận diện hoạt động khác mong đợi. Hãy nhìn điểm báo nét trước khi chụp, đặc biệt khi bạn dùng khẩu độ mở lớn hoặc chụp ở cự ly gần.
Giữ khoảng cách và tư thế chụp hợp lý
Khoảng cách chụp ảnh hưởng trực tiếp đến độ khó của việc lấy nét. Khi chụp rất gần, vùng rõ có thể mỏng đến mức chỉ cần cơ thể dịch nhẹ là điểm nét đã thay đổi. Đây là lý do ảnh cận cảnh hoa, món ăn, phụ kiện hoặc chân dung cận mặt thường dễ bị mờ hơn ảnh chụp từ xa.
Hãy tạo điểm tựa cho cơ thể: cầm máy bằng hai tay, khép khuỷu tay gần thân người, đứng vững và bấm máy nhẹ nhàng. Nếu có thể, tựa vào tường, bàn hoặc lan can chắc chắn. Khi chụp ở tốc độ màn trập chậm, việc đứng yên sau lúc bấm máy cũng quan trọng; đừng hạ máy ngay vì chuyển động đó có thể làm ảnh rung.
Với chủ thể tĩnh, bạn có thể lấy nét trước rồi bố cục lại, nhưng cần cẩn thận khi chụp gần. Việc xoay máy sau khi khóa nét có thể làm thay đổi mặt phẳng lấy nét, khiến chi tiết ban đầu không còn rõ. Trong tình huống này, chọn trực tiếp điểm lấy nét tại vị trí mong muốn thường an toàn hơn.
Xử lý những tình huống máy ảnh dễ lấy nét sai
Hệ thống lấy nét tự động cần có chi tiết và độ tương phản để hoạt động tốt. Một bức tường trơn, bầu trời đồng màu, mặt kính phản chiếu, cảnh tối hoặc vật thể có hoa văn lặp lại đều có thể khiến máy chần chừ hoặc khóa nét nhầm. Thay vì liên tục bấm nút chụp, hãy đưa điểm lấy nét vào một cạnh rõ hơn, ví dụ đường viền trang phục, mép cửa sổ, chữ trên vật thể hoặc vùng có sự tương phản sáng tối.
Khi chụp qua kính, hãy đưa ống kính lại gần mặt kính nếu phù hợp và tránh để ánh sáng phía sau lưng phản chiếu vào bề mặt. Khi chụp chủ thể bị che bởi lá cây hay đám đông, chuyển sang điểm lấy nét đơn có thể giúp máy bỏ qua các vật cản phía trước. Nếu máy liên tục bám sai vị trí, lấy nét thủ công là một phương án đáng thử, nhất là với tĩnh vật hoặc quay video trong bố cục cố định.
Sau khi chụp những khoảnh khắc quan trọng, hãy phóng to ảnh để kiểm tra vùng nét thay vì chỉ xem nhanh trên màn hình. Thói quen này giúp bạn phát hiện vấn đề ngay tại chỗ và có cơ hội chụp lại. Nó cũng giúp bạn nhận ra kiểu lỗi mình thường gặp: đặt nét quá xa, chụp rung, máy bám nhầm chủ thể hay đứng quá gần khi dùng khẩu độ lớn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao máy báo đã lấy nét nhưng ảnh vẫn không rõ?
Máy có thể đã lấy nét vào một vị trí khác với chủ thể chính, hoặc ảnh bị nhòe do rung máy và chuyển động. Hãy kiểm tra vùng sắc nét trong ảnh ở mức phóng to.
Có nên luôn dùng lấy nét liên tục không?
Không nhất thiết. Với chủ thể đứng yên, lấy nét một lần thường dễ kiểm soát hơn và giúp bạn chủ động đặt điểm nét chính xác.
Khi nào nên dùng lấy nét thủ công?
Lấy nét thủ công hữu ích khi ánh sáng yếu, chủ thể ít tương phản, có vật cản phía trước, hoặc khi bạn cần giữ nguyên điểm nét trong nhiều khung hình.
Lấy nét tốt là kỹ năng được hình thành từ quan sát hơn là từ việc sở hữu thiết bị mới. Hãy bắt đầu bằng cách xác định rõ chi tiết nào cần sắc nét trước khi giơ máy, chọn chế độ phù hợp với chuyển động, rồi kiểm tra kết quả sau mỗi tình huống khó. Chỉ vài thay đổi nhỏ trong quy trình này cũng có thể làm tỷ lệ ảnh rõ nét tăng lên đáng kể.